Ανακαλύπτοντας τη Λατρεία του στη Δολίχη

Η αρχαία Περραιβία, η περιοχή που εκτείνεται στις νότιες παρυφές του Ολύμπου, αποτελούσε διαχρονικά έναν τόπο συνάντησης πολιτισμών και παραδόσεων. Μέσα από την πρόσφατη μελέτη της αρχαιολόγου Σοφίας Κραβαρίτου στο περιοδικό Τεκμήρια (2023), αναδεικνύεται η πολυδιάστατη λατρεία του Ηρακλή, και ιδιαίτερα του Ηρακλή Κυναγίδα, στην πόλη της Δολίχης.

Πού βρισκόταν η Αρχαία Δολίχη;

• Το Ζήτημα του «Καστρίου»: Οι περισσότερες επιγραφές βρέθηκαν στη θέση Καστρί, εντοιχισμένες σε χριστιανικές βασιλικές. Αν και παλαιότερα θεωρούνταν ότι η θέση αυτή αφορούσε μόνο την υστερορωμαϊκή πόλη, νεότερες έρευνες εντόπισαν στο Καστρί ελληνιστικές επιτύμβιες στήλες και γλυπτά, γεγονός που υποδηλώνει μια συνεχή κατοίκηση από την ελληνιστική περίοδο.

• Η Σχέση με τον αρχαιολογικό χώρο κοντά στο Σαραντάπορο: Ορισμένοι ερευνητές τοποθετούν την ελληνιστική Δολίχη στον αρχαιολόγοι χώρο Σαρανταπόρου, όπου σώζονται ισχυρές οχυρώσεις του 3ου αιώνα π.Χ.. Έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι είναι πιθανό το αρχαίο υλικό να μεταφέρθηκε από εκεί στο Καστρί κατά τους βυζαντινούς χρόνους.

• Περραιβική Τριπολίτις: Η Δολίχη, μαζί με το Πύθιο και το Άζωρο, αποτελούσε την «Τρίπολη», μια ενότητα πόλεων που ήταν στενά συνδεδεμένη με το Μακεδονικό Βασίλειο πριν ενταχθεί στο Κοινό των Περραιβών μετά το 197 π.Χ.

Ο Ηρακλής ως Πολιτικός και Κοινωνικός Συνδετικός Κρίκος

Η λατρεία του Ηρακλή στη Δολίχη αντανακλούσε την πολιτική ταυτότητα της περιοχής.

• Ηρακλής Κυναγίδας (Ο Κυνηγός): Η λατρεία αυτή είναι κατεξοχήν μακεδονική, καθώς ο Ηρακλής θεωρούνταν ο μυθικός πρόγονος της μακεδονικής δυναστείας. Η παρουσία του στη Δολίχη ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ. (ανάθημα Αλεξάνδρου, Επιγραφή Ι) αποδεικνύει την πρώιμη και βαθιά μακεδονική επιρροή στην Περραιβία.

• Το Ιερό ως «Επιφανέστατος Τόπος»: Στο ιερό του Ηρακλή στη Δολίχη αναρτήθηκε η Επιγραφή IVb (τέλη 3ου/αρχές 2ου αι. π.Χ.), η οποία περιλαμβάνει ένα ψήφισμα προξενίας για τον Εύνομο του Πολυκλείτου, ενός επιφανούς πολίτη από τη Λάρισα. Οι στίχοι 8-10 της επιγραφής ορίζουν ρητά: «ἀναγράψαι δὲ τὸ ψήφισμα τοῦτο ἐν τῶι ἱερῶι τοῦ Ἡρακλέους».

Στην ίδια λίθινη στήλη, κάτω από την επιγραφή IVb, υπάρχουν τα ίχνη μιας παλαιότερης, πολύ φθαρμένης επιγραφής (IVa) που περιλαμβάνει μακεδονική βασιλική αλληλογραφία του 3ου αι. π.Χ.. Στους στίχους 18-19 αυτής της παλαιότερης επιγραφής γίνεται επίσης αναφορά σε ένα «ιερό του Ηρακλή»

• Οργάνωση και Κοινωνική Ελίτ: Μια μοναδική επιγραφή (ΙΙ) του 2ου αι. π.Χ. μνημονεύει έναν ιερέα και δύο νεωκόρους (τον Αντιγένη και τον Σέλευκο). Ο θεσμός των νεωκόρων μαρτυρεί ένα ιδιαίτερα πλούσιο και οργανωμένο ιερό που παρείχε ευκαιρίες κοινωνικής προβολής στην τοπική αριστοκρατία.

Προστάτης της Νεολαίας και των «Κυνηγών»

Ο Ηρακλής Κυναγίδας συνδεόταν άρρηκτα με την εκπαίδευση των νέων:

• Το Κυνήγι ως Μύηση: Στις δασωμένες πλαγιές της περιοχής («βασιλική χώρα»), οι γόνοι των ευγενών οικογενειών επιδίδονταν σε βασιλικά κυνήγια. Αυτή η δραστηριότητα, υπό την προστασία του Ηρακλή, αποτελούσε τελετή μύησης για τη μετάβαση στην ενήλικη ζωή και την ένταξη στο σώμα των «εταίρων» του βασιλιά.

• Πρότυπο Αρετής: Για τους «εφήβους» και τους νέους στρατιώτες, ο Ηρακλής ήταν το απόλυτο πρότυπο που συνέδεε τη σωματική άσκηση με την πολεμική αρετή και τη διασφάλιση της τάξης στην ύπαιθρο χώρα.

Πηγή: Sophia Kravaritou, «Herakles and Herakles Kynagidas in Magnesia and Perrhaibia», Tekmeria 17, 2023