Τον Απρίλιο του 1941, καθώς η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα βρισκόταν σε εξέλιξη, το μικρό χωριό της Δολίχης, στους πρόποδες του Ολύμπου, μετατράπηκε σε ζωτικό κρίκο της αμυντικής αλυσίδας των συμμαχικών δυνάμεων. Για τις ιατρικές μονάδες του εκστρατευτικού σώματος της Νέας Ζηλανδίας (2 NZEF), η περιοχή αποτέλεσε τον χώρο εγκατάστασης κρίσιμων σταθμών περίθαλψης, λειτουργώντας υπό εξαιρετικά αντίξοες καιρικές και πολεμικές συνθήκες.

Η Άφιξη και η Επιλογή της Τοποθεσίας

Η στρατηγική σημασία της Δολίχης αναδείχθηκε στις αρχές Απριλίου, όταν οι συμμαχικές δυνάμεις έπαιρναν θέσεις μάχης στα περάσματα του Ολύμπου. Στις 3 Απριλίου, το 5ο Πεδινό Νοσοκομείο (5 Field Ambulance) έφτασε στην περιοχή. Η τακτική κατάσταση επέβαλε την άμεση επιλογή μιας τοποθεσίας για τον Κύριο Σταθμό Επιδέσμων (Main Dressing Station – MDS).

Η θέση που επιλέχθηκε βρισκόταν σε μια εκτεθειμένη πλαγιά, δίπλα ακριβώς στον δρόμο που κατέβαινε από το Πέρασμα του Ολύμπου,. Η τοποθεσία αυτή ήταν καίριας σημασίας για τη διακομιδή, καθώς συνέδεε την πρώτη γραμμή άμυνας στον ορεινό όγκο με τα μετόπισθεν.

Η Αλλαγή Φρουράς και οι Συνθήκες Διαβίωσης

Περίπου μία εβδομάδα αργότερα, καθώς οι δυνάμεις αναδιατάσσονταν, το 5ο Πεδινό Νοσοκομείο μετακινήθηκε προς τα Σέρβια και τη θέση του στη Δολίχη ανέλαβε το 4ο Πεδινό Νοσοκομείο (4 Field Ambulance).

Η άφιξη της νέας μονάδας (Διοίκηση και Λόχος Β) έγινε υπό εφιαλτικές συνθήκες. Μετά από μια εξαντλητική πορεία μέσα στη βροχή και τη λάσπη, τα τμήματα έφτασαν στη Δολίχη γύρω στις 10-11 Απριλίου. Οι άνδρες αναγκάστηκαν να στήσουν τις σκηνές τους μέσα στο απόλυτο σκοτάδι και το ψιλόβροχο, τρέμοντας από το κρύο.

Το φως της επόμενης μέρας αποκάλυψε το δραματικό αλλά και επιβλητικό τοπίο της Δολίχης:

• Η μονάδα βρισκόταν σε μια κοιλάδα περιτριγυρισμένη από ψηλούς λόφους, κάτω από τη βαριά σκιά του Ολύμπου (στην πλαγιά του όρους «Ξύλου»).

• Το κρύο ήταν τσουχτερό, ενώ τα πρωινά και τα βράδια πυκνή ομίχλη κατέβαινε από τις χιονισμένες κορυφές,.

Οι συνθήκες του εδάφους ήταν τόσο κακές λόγω της βροχής και της λάσπης, που το υγειονομικό προσωπικό αναγκάστηκε να εργαστεί ως εργάτες οδοποιίας για να καταστήσει τον σταθμό προσβάσιμο, αυτοαποκαλούμενοι χιουμοριστικά «νοσοκόμοι-σκαπανείς» (navvying nurses).

Ο Επιχειρησιακός Ρόλος στη Μάχη

Η Δολίχη λειτούργησε ως ο κεντρικός κόμβος για τους τραυματίες της 5ης Ταξιαρχίας, η οποία μαχόταν για να κρατήσει το Πέρασμα του Ολύμπου. Η αλυσίδα διακομιδής ήταν η εξής:

1. Οι τραυματίες από την πρώτη γραμμή μεταφέρονταν αρχικά στον Προκεχωρημένο Σταθμό (ADS) στον Άγιο Δημήτριο, κοντά στην κορυφή του περάσματος,.

2. Από εκεί, διακομίζονταν κάτω, στον Κύριο Σταθμό (MDS) της Δολίχης για περαιτέρω σταθεροποίηση.

3. Τέλος, οι ασθενείς μεταφέρονταν στα μετόπισθεν, στον 2/3 Αυστραλιανό Σταθμό Εκκαθάρισης (CCS) στην Ελασσόνα.

Κατά τη διάρκεια των μαχών, οι ήχοι του πολέμου ήταν αισθητοί. Όταν ο γερμανικός στρατός εξαπέλυσε αεροπορικές επιθέσεις, σμήνη αεροσκαφών περνούσαν πάνω από την περιοχή, ενώ οι εκρήξεις από τους βομβαρδισμούς αντηχούσαν στις γύρω πλαγιές.

Η Υποχώρηση

Στις 16 Απριλίου, η κατάσταση στο μέτωπο επιδεινώθηκε ραγδαία. Ενώ η μάχη μαινόταν και οι γερμανικές δυνάμεις πίεζαν στον Πλαταμώνα και την Κοιλάδα των Τεμπών, δόθηκε η εντολή για εκκένωση.

Ο σταθμός της Δολίχης έκλεισε το απόγευμα της 16ης Απριλίου. Μέσα σε δυνατή βροχή, στις 11:00 το βράδυ, το 4ο Πεδινό Νοσοκομείο αποσύρθηκε από την περιοχή, αφήνοντας πίσω μόνο μικρά κλιμάκια διακομιδής (car posts) σε σημεία όπως ο Κοκκινοπλός για να περισυλλέξουν τους τελευταίους τραυματίες της υποχώρησης.

Η παρουσία των Νεοζηλανδών στη Δολίχη υπήρξε σύντομη αλλά καθοριστική. Σε εκείνη την εκτεθειμένη πλαγιά του Ολύμπου, κάτω από συνεχή βροχή και την απειλή της γερμανικής αεροπορίας, στήθηκε ένας κρίσιμος σταθμός που προσέφερε σωτήρια φροντίδα στους υπερασπιστές των ορεινών περασμάτων.

Πηγή: Medical Units of 2 NZEF in Middle East and Italy https://www.22battalion.org.nz/publications/histories/medunits.pdf