DOLICHE

Community

Home/Αρχική

Η ιατρική αποστολή στη Δολίχη το 1941 (από τα αρχεία της Νέας Ζηλανδίας)

Ο ιατρικός προμαχώνας στη σκιά του Ολύμπου μέσα από τα διεθνή αρχεία

Η ιστορία της Δολίχης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τεκμηριώνεται σήμερα με εντυπωσιακή σαφήνεια μέσα από διεθνή αρχεία, στρατιωτικά ημερολόγια και σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Τον Απρίλιο του 1941, η περιοχή της Δολίχης, στους πρόποδες του Ολύμπου, μετατράπηκε σε κρίσιμο κρίκο της συμμαχικής αμυντικής γραμμής, φιλοξενώντας σημαντικές ιατρικές μονάδες του εκστρατευτικού σώματος της Νέας Ζηλανδίας (2 NZEF).

Η παρουσία αυτή αποτυπώνεται με μοναδικό τρόπο σε φωτογραφίες της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Νέας Ζηλανδίας (Alexander Turnbull Library) και επιβεβαιώνεται από τα επίσημα ιστορικά αρχεία των ιατρικών μονάδων του 2 NZEF.

Η άφιξη του 5ου Πεδινoύ Νοσοκομείου και η επιλογή της Δολίχης

Στις 3 Απριλίου 1941, το 5th New Zealand Field Ambulance έφτασε στη Δολίχη, σε μια περίοδο που οι συμμαχικές δυνάμεις προετοιμάζονταν να υπερασπιστούν τα περάσματα του Ολύμπου. Η γεωγραφική θέση του χωριού –στον άξονα που συνέδεε την πρώτη γραμμή μάχης με τα μετόπισθεν– κατέστησε την περιοχή ιδανική για την εγκατάσταση του Κύριου Σταθμού Επιδέσμων (Main Dressing Station – MDS).

Η επιλογή της τοποθεσίας δεν ήταν θεωρητική· επιβεβαιώνεται οπτικά από τις φωτογραφίες που τράβηξε ο Νεοζηλανδός στρατιωτικός φωτογράφος Ian Campbell Macphail μεταξύ 3 και 11 Απριλίου 1941. Οι εικόνες παρουσιάζουν τον σταθμό απλωμένο στον κάμπο της Δολίχης, με διασκορπισμένες εγκαταστάσεις – μια συνειδητή τακτική για προστασία από εχθρικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς.

Η Δολίχη μέσα από τον φακό του Ian Macphail

Οι φωτογραφίες με αριθμούς τεκμηρίου DA-12292-F, DA-12293-F και DA-12298-F, εκτός από στρατιωτικά στιγμιότυπα., αποτελούν και πολύτιμες ιστορικές μαρτυρίες, που καταγράφουν:

  • τον Κεντρικό Σταθμό Επιδέσμων του 5ου Νοσοκομειακού Σταθμού,
  • τη χωροταξική ανάπτυξη των υγειονομικών εγκαταστάσεων,
  • αλλά και την καθημερινότητα των στρατιωτών, όπως αυτή αποτυπώνεται στη χαρακτηριστική φωτογραφία του υπαίθριου μαγειρείου, όπου τέσσερις άνδρες της μονάδας στέκονται δίπλα στον εξοπλισμό σίτισης.

Παράλληλα, οι λήψεις προσφέρουν μια σπάνια απεικόνιση του τοπίου και του οικισμού της Δολίχης στις αρχές της δεκαετίας του ’40, αποκαλύπτοντας μια μορφή του χωριού αισθητά διαφορετική από τη σημερινή.

Τοπίο στη Δολίχη, Ελλάδα – Φωτογραφία του Ian Macphail
Τοπίο που απεικονίζει τον Κύριο Σταθμό Επιδέσμων του 5ου Πεδινoύ Νοσοκομείου στη Δολίχη, Ελλάδα – Φωτογραφία του Ian Macphail
Παρόμοια σύγχρονη λήψη
Υπαίθριο μαγειρείο του 5ου Πεδινoύ Νοσοκομείου στη Δολίχη, Ελλάδα, κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – Φωτογραφία του Ian Macphail

Αλλαγή μονάδας και σκληρές συνθήκες διαβίωσης

Περίπου μία εβδομάδα αργότερα, στο πλαίσιο της αναδιάταξης των συμμαχικών δυνάμεων, το 5ο Πεδινό Νοσοκομείο μετακινήθηκε προς τα Σέρβια και τη θέση του στη Δολίχη ανέλαβε το 4th Field Ambulance.

Σύμφωνα με το επίσημο ιστορικό των ιατρικών μονάδων του 2 NZEF, η άφιξη της νέας μονάδας (Διοίκηση και Λόχος Β) πραγματοποιήθηκε γύρω στις 10–11 Απριλίου, έπειτα από εξαντλητική πορεία μέσα στη βροχή και τη λάσπη. Οι άνδρες έστησαν τις σκηνές τους μέσα στο σκοτάδι, κάτω από ψιλόβροχο και έντονο κρύο.

Το επόμενο πρωί αποκαλύφθηκε το δραματικό τοπίο: μια κοιλάδα περικυκλωμένη από λόφους, κάτω από τη βαριά σκιά του Ολύμπου, στην πλαγιά του όρους «Ξύλου». Η υγρασία, η ομίχλη και το κακό οδικό δίκτυο ανάγκασαν το υγειονομικό προσωπικό να εργαστεί ως εργάτες, αυτοσαρκαζόμενοι ως «νοσοκόμοι-σκαπανείς» (navvying nurses).

Ο επιχειρησιακός ρόλος της Δολίχης

Η Δολίχη λειτούργησε ως κεντρικός κόμβος διακομιδής τραυματιών της 5ης Νεοζηλανδικής Ταξιαρχίας που μάχονταν στο Πέρασμα του Ολύμπου. Η αλυσίδα περίθαλψης ήταν ξεκάθαρη:

  1. Προκεχωρημένος Σταθμός στον Άγιο Δημήτριο (ADS),
  2. Κύριος Σταθμός Επιδέσμων στη Δολίχη (MDS),
  3. Σταθμός Εκκαθάρισης στην Ελασσόνα (2/3 Australian CCS).

Κατά τη διάρκεια των μαχών, οι βομβαρδισμοί και οι διελεύσεις γερμανικών αεροσκαφών ήταν συνεχείς, γεγονός που καθιστούσε τη λειτουργία του σταθμού εξαιρετικά επικίνδυνη.

Η υποχώρηση και το τέλος της παρουσίας

Στις 16 Απριλίου 1941, με την κατάσταση στο μέτωπο να καταρρέει και τις γερμανικές δυνάμεις να προελαύνουν προς τον Πλαταμώνα και τα Τέμπη, δόθηκε η εντολή εκκένωσης. Ο σταθμός της Δολίχης έκλεισε το ίδιο απόγευμα και, μέσα σε καταρρακτώδη βροχή, το 4ο Πεδινό Νοσοκομείο αποσύρθηκε τη νύχτα, αφήνοντας μόνο μικρά κλιμάκια διακομιδής για τους τελευταίους τραυματίες.

Η σημασία των πηγών

Η σύντομη αλλά καθοριστική παρουσία των Νεοζηλανδών στη Δολίχη τεκμηριώνεται σήμερα χάρη σε:

Τα τεκμήρια αυτά αναδεικνύουν τη Δολίχη όχι απλώς ως έναν ενεργό χώρο στρατιωτικής και ανθρωπιστικής δράσης, όπου, κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, σώθηκαν ζωές τις κρίσιμες ημέρες της άνοιξης του 1941.

Σχολιάστε