Ένα έθιμο της Καθαράς Δευτέρας περιγράφει με ζωντάνια τις καθημερινές πρακτικές των παλαιότερων γενεών: ήταν ο γενικός καθαρισμός των οικιακών σκευών ως προετοιμασία για τη Μεγάλη Σαρακοστή. Σε αυτό το πλαίσιο, έπαιζε σημαντικό ρόλο μια παραδοσιακή ουσία γνωστή ως Κασταλαή.
🧽 Τι είναι η Κασταλαή;
Η Κασταλαή ηταν ένα παραδοσιακό καθαριστικό από στάχτη και νερό. Πρόκειται για μια μορφή του διαλύματος που στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο συχνά ονομάζεται αλυσίβα, αλισίβα, σταχτόνερο ή κατασταλαή/κατασταλαχτή — ανάλογα με την περιοχή και τη διάλεκτο.
Η λέξη αλισίβα προέρχεται από το ιταλικό lisciva, και περιγράφει ένα αλκαλικό διάλυμα που προκύπτει όταν στάχτη από καμένα ξύλα βράζεται μαζί με νερό. Το διάλυμα αυτό ήταν για αιώνες ένα βασικό υλικό καθαρισμού στην οικογένεια — από πλύσιμο ρούχων έως καθαρισμό σκευών και επιφανειών.
🫗 Η χρήση της στην παράδοση της Δολίχης
Σύμφωνα με την περιγραφή του εθίμου από την κ. Σταυρούλα Αντ. Γκόγκου, τις προηγούμενες μέρες της Σαρακοστής οι Δολιχαίες νοικοκυρές έδιναν ιδιαίτερη προσοχή στον καθαρισμό των σκευών τους. Η διαδικασία γινόταν χωρίς σύγχρονα απορρυπαντικά (που δεν υπήρχαν τότε), αλλά με τη σταχτή που έριχναν σε βρασμένο νερό και το διάλυμα που δημιουργούταν — δηλαδή την Κασταλαή. Το αποτέλεσμά της ήταν να απομακρύνει αποτελεσματικά τα λίπη. Ήταν και ένα βασικό ζητούμενο πριν την έναρξη της νηστείας.
Αυτό το έθιμο μπορεί να συσχετιστεί με αντίστοιχες παραδόσεις σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως στον Πόντο, όπου την ημέρα αυτή οι νοικοκυρές έβραζαν στάχτη και νερό για να παρασκευάσουν κατενή (αλυσίβα) και να καθαρίσουν τα μεταλλικά και ξύλινα σκεύη τους ώστε να είναι έτοιμα για τη Σαρακοστή.
✨ Συμπέρασμα
Η Κασταλαή στη Δολίχη αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς οι παραδοσιακές κοινωνίες αξιοποιούσαν με απλότητα τα υλικά που είχαν στη διάθεσή τους. Χρησιμοποιώντας στάχτη και νερό, δημιούργησαν ένα φυσικό καθαριστικό που τους βοηθούσε να προετοιμάσουν το σπίτι και τα εργαλεία για την έναρξη της Σαρακοστής — μια πρακτική που συναντάται με παραλλαγές σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας.
🔗 Επιλεγμένα links για περαιτέρω ανάγνωση
- Αλισίβα ή σταχτόνερο — παρασκευή και ιδιότητες του παραδοσιακού καθαριστικού:
https://www.nova-era.gr/αλισίβα-ή-σταχτόνερο/ - Πώς φτιάχνεις αλισίβα από στάχτη (συχνά ονομαζόμενη και Κασταλαή/αλυσίβα):
https://www.kickingbackthepebbles.com/apo-ti-staxti-sti-zymi-alisiva/ - Παραδοσιακή χρήση αλισίβας (κατενή/σταχτόνερο) την Καθαρά Δευτέρα σε άλλες περιοχές:
https://www.pontosnews.gr/497984/pontos/paradosi/kateni-to-aparaitito-ergaleio-tis-noi/ - Η αλισίβα στη σύγχρονη παράδοση και ιστορία χρήσης:
https://funkycook.gr/alisiva-gia-gluka/
DOLICHE 
Σχολιάστε