Στα τέλη της δεκαετίας του 1850, ο Γάλλος αρχαιολόγος και περιηγητής Leon Heuzey επισκέφθηκε τους οικισμούς του θεσσαλικού Ολύμπου, καταγράφοντας την εικόνα τους λίγα χρόνια μετά τα επαναστατικά γεγονότα του 1854. Οι παρατηρήσεις του δημοσιεύθηκαν στο έργο Le Mont Olympe et l’Acarnanie (Παρίσι, 1860), το οποίο αποτελεί βασική πηγή για την ιστορική και αρχαιολογική τοπογραφία της περιοχής.

Ο Heuzey περιγράφει την Τούχλιστα ως μικρό και αραιοκατοικημένο χωριό, χτισμένο στους πρόποδες ενός μυτερού λόφου (μαγούλας), με περίπου δώδεκα σκόρπια σπίτια μέσα σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στα αρχαία κατάλοιπα που ήταν ενσωματωμένα στον οικισμό. Στον ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα (16ος αι.) εντόπισε αρχιτεκτονικά μέλη σε δεύτερη χρήση, μεταξύ των οποίων δύο τμήματα δωρικών κιόνων από μάρμαρο όμοιο με εκείνο του Πυθίου, με διαμέτρους 0,72 και 0,82 μ. Κατέγραψε επίσης λαξευμένες πέτρες και επιτύμβια στήλη γιατρού από τη Νίκαια της Βιθυνίας.

Οι επιγραφές που συνέλεξε φωτίζουν τη θρησκευτική ιστορία της περιοχής. Αναφέρονται μήνες του περραιβικού ημερολογίου, όπως ο Απολλώνιος, ο Λεσχανόριος και ο Φυλλικός, που συνδέεται με τη λατρεία του Φυλλίου Απόλλωνα, καθώς και αναφορές στον Ομόλωο Δία.

Τέλος, στον λόφο του Αϊ-Λιά, πάνω από τον οικισμό, παρατήρησε ίχνη αρχαίων τειχών, ένδειξη ύπαρξης οχυρωμένου χώρου ή ακρόπολης σε προγενέστερη εποχή.

Η περιγραφή του Heuzey για την Τούχλιστα προσφέρει μια σπάνια εικόνα της Δολίχης πριν από τη συστηματική αρχαιολογική έρευνα, αναδεικνύοντας τη συνέχεια του αρχαίου τοπίου μέσα στον νεότερο οικισμό.