Το μεσημέρι της Καθαράς Δευτέρας, πολλές δεκαετίες πριν, στη Δολίχη αναβίωνε ένα έθιμο που σήμερα προκαλεί, δικαιολογημένα, αποστροφή και προβληματισμό: νέοι του χωριού κρεμούσαν ανάποδα σκυλιά των γειτονιών, υποτίθεται χωρίς να τα κακοποιούν, πιστεύοντας ότι έτσι απομάκρυναν τα κακά πνεύματα. Ένα έθιμο ενταγμένο στο αποκριάτικο και μεταβατικό πλαίσιο της Καθαράς Δευτέρας, το οποίο όμως, ακόμη και αν ιδωθεί μέσα στο ιστορικό του περιβάλλον, δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί.

Η Δολίχη δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Όπως καταγράφεται στα Θεσσαλικά Χρονικά¹ από τον δάσκαλο Αθανάσιο Παπανικολάου, το λεγόμενο «κρέμασμα των σκύλων» απαντούσε σε χωριά της επαρχίας Ελασσόνας, στα μέρη του Αμάρμπεη, έως περίπου το 1930. Το έθιμο τελούνταν την Κυριακή της Τυρινής και περιγραφόταν ήδη τότε ως «αποτρόπαιο». Δεν πρόκειται, επομένως, για μια σύγχρονη ηθική καταδίκη εκ των υστέρων· ακόμη και άνθρωποι της εποχής το θεωρούσαν βάρβαρο και αναχρονιστικό.

Οι δικαιολογίες που προβάλλονταν από όσους το υποστήριζαν φανερώνουν μια ωμή αντίληψη για τα ζώα: «δεν παθαίνουν τίποτα, σκυλιά είναι», «καθαρίζουν από τους ψύλλους», «αν είναι παλαβό θα λογικευτεί». Πρόκειται για επιχειρήματα που όχι μόνο δεν στέκουν λογικά, αλλά αποκαλύπτουν και μια βαθιά ριζωμένη υποτίμηση της ζωής και του πόνου ενός έμβιου όντος. Το γεγονός ότι μερικές φορές «γινόταν κατά λάθος το κακό» και ξεσπούσαν καυγάδες με τους ιδιοκτήτες των σκύλων, δείχνει ότι η πρακτική αυτή δεν ήταν ούτε ακίνδυνη ούτε αποδεκτή από όλους.

Η πρόσκαιρη αναβίωση του εθίμου το 1960 στο Λυκούδι, από μια μικρή ομάδα «ειδικών σκυλοφάηδων», δεν αποτελεί απόδειξη πολιτισμικής αντοχής, αλλά μάλλον εμμονής σε πρακτικές που είχαν ήδη καταδικαστεί στη συλλογική συνείδηση. Δεν είναι όλα τα έθιμα άξια διατήρησης, και σίγουρα όχι εκείνα που προϋποθέτουν την ταπείνωση ή τον κίνδυνο για έναν ανυπεράσπιστο άλλον.

Η περίπτωση της Δολίχης, όπως και των γύρω χωριών, μας καλεί σήμερα όχι απλώς να καταγράψουμε ένα παράξενο ή σοκαριστικό λαογραφικό στοιχείο, αλλά να αναλογιστούμε τα όρια της παράδοσης και την ευθύνη της μνήμης. Η ιστορική γνώση δεν έχει σκοπό να εξωραΐζει το παρελθόν, αλλά να το φωτίζει κριτικά. Και μέσα από αυτή την κριτική ματιά, το «κρέμασμα των σκύλων» δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ένα έθιμο που έπρεπε να είχε καταδικαστεί από την πρώτη στιγμή — όχι μόνο ως βάρβαρο, αλλά ως βαθιά απάνθρωπο.

1. Θεσσαλικά Χρονικά, Έκτακτος Έκδοσις 1881-1961, Αθήναι 1965, σ.σ. 567-570. ↩︎

Σχετικά με το θέμα διαβάστε κι εδώ:

Κρέμασμα σκύλων τις απόκριες πραγματοποιούσαν σε πολλές περιοχές της Ελλάδας

Κυνομαρτύριο: Κρεμούσαν σκυλιά στις απόκριες για να γελάσουν