Τεκμήριο κοινωνικής και διοικητικής ζωής στην Περραιβία

Μεταξύ των αρχαίων καταλοίπων που καταγράφει ο Léon Heuzey στο έργο Le Mont Olympe et l’Acarnanie, η επιγραφή με αριθμό 13 (σελ. 474) ξεχωρίζει παρά το γεγονός ότι είναι φθαρμένη. Το εύρημα εντοπίστηκε στη θέση της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής (Ha Paraskévi) και, όπως φαίνεται από τα τμήματα που διασώζονται, πρόκειται για καταγραφή πράξεων απελευθέρωσης δούλων (manumissions), όπως και η επιγραφή της Παναγίας.

Η σημασία της επιγραφής δεν έγκειται μόνο στην καταγραφή των πράξεων απελευθέρωσης, αλλά και στη συνέχιση της μαρτυρίας για την κοινωνική και διοικητική ζωή στην περιοχή της Ντούχλιστας, καθώς αποκαλύπτει την τυποποιημένη λειτουργία της τοπικής διοίκησης.

Η μορφή και ο χαρακτήρας της επιγραφής

Παρά τη φθορά, η επιγραφή ακολουθεί το γνωστό τυπικό της δημόσιας καταγραφής πράξεων απελευθέρωσης. Το γεγονός ότι χαράχθηκε σε μνημειακό λίθο και τοποθετήθηκε σε χώρο που αργότερα έγινε χριστιανικός ναός δείχνει ότι η θέση είχε πιθανώς μακρά διοικητική και συμβολική σημασία.

Η καταγραφή είναι δομημένη σε διακριτά τμήματα, όπου κάθε πράξη ακολουθεί το διοικητικό πρωτόκολλο της πόλης και περιλαμβάνει τον χρονικό προσδιορισμό, το όνομα του δούλου και του ιδιοκτήτη, καθώς και την οικονομική υποχρέωση προς την πόλη.

Διοικητική οργάνωση και χρονολόγηση

Η επιγραφή χωρίζεται σε δύο διακριτές εγγραφές, που ακολουθούν το τυπικό της τοπικής διοίκησης:

• Εξάμηνα: Και οι δύο πράξεις αναφέρουν τη θητεία των αρχόντων με τον όρο «εξάμηνον» («την πρώτην εξάμηνον»), υποδεικνύοντας ότι η πολιτική οργάνωση της πόλης βασιζόταν σε εξάμηνους κύκλους.
• Τοπικό ημερολόγιο: Στην πρώτη πράξη αναφέρεται ο μήνας Απολλώνιος («μηνός Ἀπολλωνίου»), δείγμα διατήρησης του τοπικού περραιβικού ημερολογίου και της λατρείας του Απόλλωνα, που κυριαρχούσε στην περιοχή λόγω του γειτονικού ιερού του Πυθίου.

Η αναφορά στους μήνες και στα εξάμηνα επιβεβαιώνει την τυποποιημένη μορφή των διοικητικών εγγραφών και την συνέχεια των θεσμών της Ντούχλιστας.

Τα πρόσωπα και η διαδικασία απελευθέρωσης

Στο σώμα της επιγραφής αναγνωρίζονται τα ονόματα των δούλων και των ιδιοκτητών τους:

• Πασίφιλος: Ο δούλος που απελευθερώνεται («Πασίφιλος [ὁ] ἀπε[λευθερωθεὶς]»).
• Εύμηλος: Ο ιδιοκτήτης που προχώρησε στην απελευθέρωση («ὑπὸ Εὐμήλου»).
• Φιλίσκος: Αναφέρεται πιθανόν ως μάρτυρας ή άρχοντας, όπως συχνά συναντάται στις επιγραφές της περιοχής.

Η διαδικασία καταγράφεται με τη συνήθη ρητή αναφορά στην οικονομική υποχρέωση προς την πόλη, εξασφαλίζοντας τη νομική ισχύ της απελευθέρωσης.

---

Συμπέρασμα: τι μας λέει η επιγραφή για τη Ντούχλιστα

Αν και θραυσματική, η επιγραφή της Αγίας Παρασκευής επιβεβαιώνει την ομοιογένεια των ευρημάτων στην περιοχή. Η καταγραφή πράξεων απελευθέρωσης σε όλες τις εκκλησίες της Ντούχλιστας (Παναγία, Άγιος Σωτήρας, Αγία Παρασκευή) δείχνει ότι λειτουργούσε μια οργανωμένη κοινωνία με σταθερούς θεσμούς, τυποποιημένο ημερολόγιο και δημόσια οικονομία.

Τα μνημεία αυτά, αν και ενταγμένα στον ρωμαϊκό κόσμο, διατηρούν έντονα τα τοπικά περραιβικά και μακεδονικά χαρακτηριστικά τους, ενώ η μελέτη τους μέσα από το πρωτογενές υλικό του Heuzey αποκαλύπτει ίσως την κεντρική σημασία της Ντούχλιστας ως διοικητικού και θρησκευτικού κέντρου της περιοχής.

Βιβλιογραφική Αναφορά:
Heuzey, L. (1860). Le Mont Olympe et l’Acarnanie : exploration de ces deux régions, avec l’étude de leurs antiquités, de leurs populations anciennes et modernes, de leur géographie et de leur histoire. Paris: Firmin Didot frères, fils et Cie, pp. 37–40, 474.

Ψηφιακή έκδοση (Gallica – Bibliothèque nationale de France): Le Mont Olympe et l’Acarnanie (Gallica BnF)