Τεκμήριο κοινωνικής και διοικητικής ζωής στην Περραιβία

Ανάμεσα στα αρχαία κατάλοιπα που καταγράφει ο Léon Heuzey στο έργο Le Mont Olympe et l’Acarnanie, η επιγραφή με αριθμό 11 (σελ. 471–473) ξεχωρίζει ως το σημαντικότερο και πληρέστερο ιστορικό τεκμήριο που προέρχεται από τη Ντούχλιστα. Το εύρημα αυτό, χαραγμένο στις δύο παρακείμενες όψεις ενός τετράπλευρου πεσσού πλάτους 0,45 μ., εντοπίστηκε στην εκκλησία της Παναγίας και αποτελεί έναν εκτενή κατάλογο πράξεων απελευθέρωσης δούλων (manumissions).

Η σημασία της επιγραφής δεν έγκειται μόνο στο περιεχόμενό της, αλλά και στο γεγονός ότι αποκαλύπτεται πλήρως μόνο μέσα από άμεση πρόσβαση στο πρωτογενές υλικό του Heuzey, καθώς η εκκλησία της Παναγίας δεν προβάλλεται ιδιαίτερα στο αφηγηματικό μέρος του έργου.

Η μορφή και ο χαρακτήρας της επιγραφής

Η επιγραφή είναι χαραγμένη με συνεχή και συστηματικό τρόπο, υποδηλώνοντας δημόσιο και επίσημο χαρακτήρα. Πρόκειται για δημόσια καταγραφή πράξεων απελευθέρωσης, μια πρακτική γνωστή στον ελληνορωμαϊκό κόσμο, η οποία εξασφάλιζε νομική ισχύ και κοινωνική αναγνώριση της νέας κατάστασης των απελεύθερων.

Το γεγονός ότι ο κατάλογος χαράχθηκε σε μνημειακό λίθο και τοποθετήθηκε σε χώρο που αργότερα έγινε χριστιανικός ναός δείχνει ότι ο χώρος ίσως είχε μακρά διοικητική και συμβολική σημασία.

Διοικητική οργάνωση και χρονολόγηση

Κάθε πράξη απελευθέρωσης ξεκινά με λεπτομερή χρονολογική και διοικητική αναφορά, η οποία μας επιτρέπει να ανασυνθέσουμε τη λειτουργία της τοπικής διοίκησης:

• Ταμίας της πόλεως: Οι εγγραφές ανοίγουν με τη φράση «Ταμιεύοντος της πόλεως…», ακολουθούμενη από ονόματα όπως Καλούιος Αγρίππας, Νίκανδρος, Εύδημος. Ο ταμίας εμφανίζεται ως κεντρικός θεσμικός παράγοντας.
• Εξάμηνα: Η καταγραφή οργανώνεται σε εξάμηνα (πρώτον και δεύτερον), στοιχείο που δείχνει τυποποιημένο διοικητικό κύκλο.
• Στρατηγός: Αναφέρονται στρατηγοί όπως ο Ανδρομένης και ο Ειάν Φιλίσκος, γεγονός που συνδέει την τοπική διοίκηση με ευρύτερη περιφερειακή εξουσία.
• Τοπικό ημερολόγιο: Οι μήνες Απολλώνιος, Λεσχανόριος και Ομολώιος φανερώνουν τη διατήρηση του περραιβικού/μακεδονικού ημερολογίου, παρά τη ρωμαϊκή κυριαρχία.

Οι πράξεις απελευθέρωσης: πρόσωπα και κοινωνικές σχέσεις

Στο σώμα της επιγραφής διακρίνονται τουλάχιστον οκτώ πράξεις απελευθέρωσης. Για καθεμία καταγράφονται:

• το όνομα του κυρίου ή της κυρίας,
• το όνομα του δούλου ή της δούλης,
• και η οικονομική υποχρέωση προς την πόλη.

Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά παραδείγματα που διαβάζονται στο κείμενο περιλαμβάνονται:

• ο Αυτόβουλος, που απελευθέρωσε τον Ξενόλαο,
• ο Κάσσανδρος και ο Εύμιδος, που απελευθέρωσαν τον Ευτύχη,
• η Φίλα, κόρη του Ευβιότου, που απελευθέρωσε τη Λεοντίδα, αλλά και τον Παράμονο και τη Σαλβατίω,
• ο Αργείος, που απελευθέρωσε τον Κέρδωνα,
• η Αλεξάνδρα, κόρη του Διονυσίου, που απελευθέρωσε ομώνυμη δούλη,
• καθώς και άλλες, μερικώς δυσανάγνωστες, εγγραφές.

Η παρουσία γυναικών ως κυρίων που απελευθερώνουν δούλους είναι ιδιαίτερα σημαντική και φωτίζει τον ρόλο τους στην οικονομική και κοινωνική ζωή.

Το οικονομικό σκέλος: φόρος και πόλη

Κάθε πράξη κλείνει με τη φράση:
«ἔδωκεν τῇ πόλει τὰ γινόμενα δηνάρια κ β <»,
η οποία δηλώνει την καταβολή 22,5 δηναρίων στην πόλη για την επικύρωση της απελευθέρωσης.

Συμπέρασμα: τι μας λέει η επιγραφή για τη Ντούχλιστα

Η επιγραφή της Παναγίας αποτελεί κορυφαίο τεκμήριο για την κατανόηση της περιοχής της Ντούχλιστας. Είτε οι λίθοι προέρχονται από την ίδια τη Ντούχλιστα είτε μεταφέρθηκαν από κοντινό αστικό κέντρο, πιθανότατα το Πύθιον, το περιεχόμενό τους είναι σαφές:
εδώ λειτουργούσε μια οργανωμένη κοινωνία με θεσμούς, δημόσια οικονομία και νομικές πρακτικές, η οποία, παρότι ενταγμένη στον ρωμαϊκό κόσμο, διατηρούσε έντονα τα τοπικά μακεδονικά και περραιβικά χαρακτηριστικά της.

Η ανάδειξη αυτής της επιγραφής, μέσα από άμεση μελέτη του πρωτογενούς υλικού, δείχνει πόσο πολλά μπορούν ακόμη να ειπωθούν για τη Ντούχλιστα — όχι προσθέτοντας νέες υποθέσεις, αλλά διαβάζοντας ξανά προσεκτικά όσα ήδη έχουμε.

Βιβλιογραφική Αναφορά:
Heuzey, L. (1860). Le Mont Olympe et l’Acarnanie : exploration de ces deux régions, avec l’étude de leurs antiquités, de leurs populations anciennes et modernes, de leur géographie et de leur histoire. Paris: Firmin Didot frères, fils et Cie, pp. 37–40, 471–473.

Ψηφιακή έκδοση (Gallica – Bibliothèque nationale de France):
Le Mont Olympe et l’Acarnanie (Gallica BnF)