Πανηγύρι Δολίχης

Παραμονή και ανήμερα της Θείας Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, 5 και 6 Αυγούστου, κάθε χρόνο, η Δολίχη πανηγυρίζει για τον ομώνυμο βυζαντινό ναό της.

Στις 5 Αυγούστου, ώρα 18:30, θα τελεστεί ο Μέγας Εσπερινός στο βυζαντινό ναό με αρτοκλασία και περιφορά της Εικόνας.

Στις 6 Αυγούστου, το πρωί, θα τελεστεί η πανηγυρική Θεία Λειτουργία στον Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου.

Και τα δύο βράδια από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Δολίχης διοργανώνεται λαϊκοδημοτικό γλέντι στην κεντρική πλατεία.

Αναλυτικά το πρόγραμμα, όπως έχει δημοσιευθεί στο dolihi.gr:

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 4 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ:

9:00-12:00 μεσημέρι: Εθελοντική Αιμοδοσία
11:00 μ.μ. Πάρτι νεολαίας στον προαύλιο χώρο του Δημοτικού Σχολείου.

ΣΑΒΒΑΤΟ 5 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ:

Γλέντι στην πλατεία:
Στο κλαρίνο ο Αλέξης Κασιάρας, βιολί Σάκης Κασιάρας και στο τραγούδι, ο Λάμπρος Μιαρίτης και η Φαίδρα Διαμάντη. θα παρουσιαστούν χοροί από το χορευτικό του συλλόγου κάτοικων Πολίχνης “Ο Νόστος”.

ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ:

7:00 μ.μ.: ΚουκλοθέατροΜην κρατάς μυστικό” από το θεατρικό εργαστήρι «Δημιουργική πόρτα», στην αίθουσα «Τάκη Τσιόγκα» του πολιτιστικού κέντρου Δολίχης. 

Γλέντι στην πλατεία:
Στο κλαρίνο ο Αλέξης Κασιάρας, βιολί Σάκης Κασιάρας και στο τραγούδι, ο Γιώργος Αγγέλης και η Φαίδρα Διαμάντη. Θα παρουσιαστούν χοροί από το χορευτικό του Συλλόγου Γυναικών Δολίχης «Φίλα Ευβοιότου«.

Advertisements

Η Περραιβική Τριπολίτις κατά την Παλαιοχριστιανική και Βυζαντινή Περίοδο

Το Καστρί της Δολίχης

Καστρί ΔολίχηςΤρία περίπου χιλιόμετρα δυτικά της Δολίχης και σε μικρή απόσταση από τη θέση της Αγίας Τριάδας Μηλέας (3 χλμ.) βρίσκεται το ΚΑΣΤΡΙ. Η θέση αυτή εντοπίζεται επί ενός λόφου με μέγιστο υψόμετρο 5,13 μ. που σχηματίζει πλάτωμα εκτάσεως 7 περίπου στρεμμάτων. Η βόρεια και δυτική πλευρά του λόφου παρουσιάζει απότομες πλαγιές που πιθανότατα να σχηματίστηκαν από τη διάβρωση των πετρωμάτων (αργιλώδη) αφού από κάτω περνά ο ποταμός Τιταρήσιος ο οποίος δημιούργησε μία πλατιά κοίτη.

Ο Γάλλος περιηγητής Leon Heuzey, που επισκέφθηκε την περιοχή της Περραιβίας κατά το 1860, αναφέρει στο έργο του ότι θα τοποθετούσε καλύτερα τη μία από τις 3 πόλεις της Τριπολίτιδος, ανάλογα με τα ερείπια που συναντούμε προχωρώντας προς τα δυτικά, σε απόσταση ενός μιλίου, στο ΚΑΣΤΡΙ και ότι κάποτε εκεί υπήρξε οχυρωμένη πόλη και βρέθηκαν νομίσματα και επιγραφές.

Λίγα χρόνια μετά τον Heuzey επισκέφθηκε την περιοχή ο Νικόλαος Γεωργιάδης και αναφέρει ότι θεωρεί τη θέση της αρχαίας Δολίχης στη θέση Καστρί.

Αρκετά χρόνια αργότερα, ο Απόστολος Αρβανιτόπουλος γράφει ότι: «Δολίχη δέ επί της θέσεως Καστρί παρά τό χωρίον Δούχλιστα, ου τό όνομα φαίνεται ον τό Δολίχης αυτής παρεφθαρμένογ τήν γνώμην ταύτην, ην πάντες σχεδόν οί νεώτεροι γεωγράφοι, απεδέχθησαν, πλήν τών Αυστριακών στρατιωτικών τοπογράφων, οιτινες εσημείωσαν τάς θέσεις αυτών αντιθέτως (’ζωρος-Δολίχη)». «Τά δέ ερείπια τής Δολίχης δέν έσχον, δυστυχώς, τόν απαιτούμενον χρόνον νά εξερευνήσω, μάλιστα ενεκα του χειμωνος». Το όνομά της το οφείλει, πιθανόν, στην έκτασή της.

Αργότερα, ο γερμανός αρχαιολόγος Friedrich Stahlin αναφέρει ότι: «Εάν η ’ζωρος βρισκόταν όπου είναι τώρα η Βουβάλα, τότε η Δολίχη πρέπει να αναζητηθεί στα ανατολικά της, μια και στο Λυκούδι, περίπου, χωρίζεται ο δρόμος ανάμεσα στις δύο πόλεις. Πέρα από αυτό, η Δολίχη βρισκόταν οπωσδήποτε στα βόρεια της Τριπολίτιδας, μια και συνόρευε με την Ελιμιώτιδα.

Η στήλη, στην οποία είχε καταγραφεί η απόφαση για τα σύνορα των δύο περιοχών, που πήρε ο Αμύντας Γ’, είχε υψωθεί στην αγορά της Δολίχης. Όπως το αρχαίο όνομα της συριακής Δολίχης διασώθηκε έως σήμερα, παραλλαγμένο, βέβαια, στα ονόματα των χωριών Ντολούκ ή Ντελούκ έτσι και το όνομα της θεσσαλικής Δολίχης φαίνεται πως διασώθηκε στο όνομα του χωριού Ντούχλιστα. Όλοι αυτοί οι ισχυρισμοί μάς οδηγούν στα ερείπια που είναι κοντά στο Καστρί, μία ώρα στα δυτικά του χωριού Δολίχη (τότε Ντούχλιστα), σε έναν παραπόταμο του Τιταρησίου. Εδώ υψώνεται ένας λόφος, του οποίου η κορυφή ισοπεδώθηκε τεχνητά. Το οροπέδιο περικλείεται από τείχος με μικρές πέτρες».

Σύμφωνα με την ’ννα Αβραμέα «δυτικώς του Πυθίου, έκειτο η αρχαία πολίχνη Δολίχη, ερείπια της οποίας επεσημάνθησαν παρά την σημερινήν Δούχλισταν, παρά την θέσιν Καστρίv».

Τέλος, ο Αθανάσιος Τζιαφάλιας, ο οποίος φαίνεται ότι έκανε έρευνες στην περιοχή, αναφέρει. τα εξής: «Πρόσφατες, όμως, επιφανειακές έρευνες του συγγραφέως στους λόφους Καστρί, Αί-Λιας και Περασιά, στην κοινότητα Δολίχη της Ελασσόνας δεν επεσήμαναν αρχιτεκτονικά λείψανα και άλλες αρχαιολογικές ενδείξεις, που να δικαιολογούν ότι σε κάποια από τις θέσεις αυτές απλωνόταν η αρχαία πόλη. Σε καμιά περίπτωση δεν βρέθηκε ίχνος από το αρχαίο τείχος, το οποίο θα αποτελούσε σαφή ένδειξη για την ύπαρξή της. Για τους ειδικούς, ενδείξεις της αρχαίας κατοίκησης αποτελούν, εκτός βέβαια από τα αρχιτεκτονικά στοιχεία, και τα πενιχρά κατάλοιπα της κεραμικής. Στα υψώματα, όμως, αυτά δεν βρέθηκε κανένα αρχαίο όστρακο. Μόνο στη θέση Καστρί παρατηρήθηκαν αρκετά διάσπαρτα όστρακα κεραμικής, των ύστερων όμως βυζαντινών χρόνων, τα οποία δεν είναι δυνατό να υποδηλώσουν την ύπαρξη και αρχαίου οικισμού. Κατά την γνώμη μου, λοιπόν, τουλάχιστον μετά τις εκτεταμένες προανασκαφικές έρευνές μου, πρέπει να αποκλεισθεί η θέση Καστρί, καθώς και τα άλλα δύο υψώματα, ως χώρος της αρχαίας Δολίχης».

Το 1992 ο γάλλος μελετητής Gerard Lucas παρουσίασε τη διατριβή του στο Πανεπιστήμιο της Lyon με θέμα τις αρχαίες πόλεις της άνω πεδιάδας του Τιταρησίου όπου, έπειτα από επιφανειακές έρευνες κατά τα έτη 1984 και 1986, εντοπίστηκε λίγη κεραμεική μελαμβαφής της ελληνιστικής περιόδου, αλλά και ίχνη οχυρώσεως και κυκλικού πύργου στα νοτιοδυτικά τού πλατώματος με πλάτος 1,20 μ. Τέλος, στα νότια της θέσεως εντοπίστηκαν τάφοι και κοντά στο ρέμα κιβωτιόσχημοι τάφοι με κάλυψη από σχιστολιθικές πλάκες καθώς και παλαιοχριστιανικό νεκροταφείο.

Το φθινόπωρο του 2002 η 7η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, με οδηγούς τους παραπάνω ερευνητές καθώς και με τη βοήθεια αξιόλογων κατοίκων της περιοχής του Δήμου Λιβαδίου και αφού προηγήθηκε συστηματική επιφανειακή έρευνα σε όλη την περιοχή, ξεκίνησε την ανασκαφική διερεύνηση στη θέση Καστρί, τρία περίπου χιλιόμετρα δυτικά της Δολίχης, στο αριστερό άκρο του λόφου όπου εντοπίστηκαν ελάχιστα ίχνη κόγχης ιερού. Κατά την έρευνα αυτή αποκαλύφθηκε το μεγαλύτερο μέρος της βασιλικής Α’, ο νάρθηκας και τμήμα των προσκτισμάτων στη νοτιοδυτική πλευρά της. Την άνοιξη του 2003 και δυτικά της βασιλικής Α’ αποκαλύφθηκε η βασιλική Β’ και μέρος της παλαιοχριστιανικής οχύρωσης. Κατά το 2004 η ανασκαφική έρευνα συνεχίστηκε στη δυτική πλευρά της βασιλικής Β’ όπου αποκαλύφθηκαν τα κτίσματα του αιθρίου και στη συνέχεια αποκαλύφθηκε ένας οχυρωματικός πύργος και τμήμα της οχυρώσεως. Τέλος, κατά το 2005 η ανασκαφική έρευνα έφερε στο φως ένα τμήμα των κτισμάτων της ακροπόλεως στο νοτιοανατολικό άκρο της.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από την μέχρι τούδε έρευνα προκύπτει ότι αποκαλύφθηκε η ακρόπολη μιας άγνωστης μέχρι στιγμής πόλεως, της οποίας η θέση δεν έχει επισημανθεί. Ίσως πρόκειται για την αρχαία πόλη Δολίχη η οποία συνέχισε να επιζεί κατά τη ρωμαϊκή περίοδο και μέχρι το τέλος του 6 αι. μ.Χ. Τούτο υποθέτουμε εκ των στοιχείων που αποκαλύφθηκαν κατά τις ανασκαφικές εργασίες των βασιλικών Α’ και Β’, καθώς και από την μέχρι τώρα έρευνα του χώρου της ακροπόλεως.

Στο νότιο στυλοβάτη της βασιλικής Α’ βρέθηκαν δύο μαρμάρινες βάσεις κιόνων, οι οποίες σώζουν αποσπασματικά επιγραφές του 3ου και του 2ου αι. π.Χ Στη μία αναφέρεται το όνομα ΦΙΛΑ ΕΥΒΙΟΤΟΥ και στη δεύτερη το όνομα ΔΗΜΟ­ΦΙΛ(ΟΣ). Το όνομα Φίλα Ευβιότου αναγράφεται σε 3 επιγραφές, 2 της Δολίχης και 1 του Πυθίου. Σε αυτή του Πυθίου αναφέρεται με το όνομα Φίλα Ευβιότου Δολιχαία. Το όνομα Δημόφιλοςεπισημαίνεται σε μία επιγραφή ως: Δημόφιλος ήρως αποθανών ανήρ Φίλας.

Ολοκληρώνοντας θα πρέπει να αναφέρουμε τα πορίσματα της διπλωματικής εργασίας του τελειοφοίτου Παναγιώτη Πολυχρονόπουλου για το Καστρί, υπό την επίβλεψη των δρ. Τοπογράφων Μηχανικών του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου ­Λεκτόρων Ε.Μ.Π. Ευαγγελίας Λάμπρου και Γεωργίου Πανταζή και την εποπτεία του διευθυντή του Εργαστηρίου Γενικής Γεωδαισίας της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του Ε.Μ.Π. καθηγητή Δ. Μπαλοδήμου, που αφορά στον αρχαιολογικό χώρο του Καστρίου κατά το 2003 και η οποία παρουσιάστηκε στην Αθήνα τον Μάρτιο του 2004.

Για το Καστρί και για την βασιλική Α’ φαίνεται ως ημερομηνία κτίσης η 5 Σεπτεμβρίου του 553 και η αβεβαιότητα χρονολόγησης είναι + – 24 έτη. Η συγκεκριμένη ημερομηνία συμπίπτει με την εορτή του προφήτη Ζαχαρία, πατέρα του Προδρόμου.

Πηγή: Αρχαιολ. Λάζαρος Δεριζιώτης – Σπύρος Κουγιουμτζόγλου. Από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο -51ος Τόμος, έτος 2007.

Κεφαλοθραύστης

Κεφαλοθραύστης

Κεφαλοθραύστης

Κεφαλοθραύστης ή απελατύκιο: το χρησιμοποιούσαν οι Απελάτες σε ένα σώμα στρατιωτικό, είναι μια μολύβδινη μπάλα με σιδερένιες μύτες που από το άγκιστρο της κρεμούσαν μία αλυσίδα και χτυπούσαν τον αντίπαλο, γι΄ αυτό λέγεται και κεφαλοθραύστης.

Βρέθηκε την περίοδο των ανασκαφών στον αρχαιολογικό χώρο του Καστριού Δολίχης κατά την ανασκαφή της Γ΄ Παλαιοχριστιανικής Εκκλησίας.

Από την παρουσίαση των ανασκαφών στην Παλαιοχριστιανική Περραιβική Τρίπολη, του αρχαιολόγου Σπ. Κουγιουμτζόγλου στο 1ο Φεστιβάλ «Περραιβική Τρίπολις» στη Δολίχη (2008).

Δεριζιώτης Λάζαρος, Κουγιουμτζόγλου Σπύρος | Το ελληνιστικό και ρωμαϊκό παρελθόν μιας παλαιοχριστιανικής πόλεως στη περιοχή της Περραιβικής Τριπολίτιδος.

Οι αρχαιολόγοι κ.κ. Λάζαρος Δεριζιώτης και Σπύρος Κουγιουμτζόγλου συμμετείχαν ως ομιλητές στον κύκλο διαλέξεων “Περιηγήσεις με την Αρχαιολογική Υπηρεσία” που έλαβε χώρα την 15η Μαΐου 2013 στο Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων.

Παρουσίαση Καστρί Δολίχης

Το θέμα της ομιλίας τους ήταν “Το ελληνιστικό και ρωμαϊκό παρελθόν μιας παλαιοχριστιανικής πόλεως στη περιοχή της Περραιβικής Τριπολίτιδος”, όπου παρουσιάσθηκαν οι ανασκαφές και τα ευρήματα από τον αρχαιολογικό χώρο “Καστρί Δολίχης”

Βίντεο-παρουσίαση, βλ. εδώ:

Blod | Δεριζιώτης Λάζαρος, Κουγιουμτζόγλου Σπύρος | Το ελληνιστικό και ρωμαϊκό παρελθόν μιας παλαιοχριστιανικής πόλεως στη περιοχή της Περραιβικής Τριπολίτιδος.

Η 7η Ε.Β.Α. διεξήγαγε αρχαιολογικές έρευνες από το 1996 έως το 2010 στη βόρεια περιοχή του Ν. Λαρίσης και συγκεκριμένα στην Επαρχία Ελασσόνας, αποκαλύφτηκαν συνολικά επτά παλαιοχριστιανικές βασιλικές και μία της μεσοβυζαντινής περιόδου.

Στη περιοχή της Δολίχης Λιβαδίου οι ανασκαφικές έρευνες έφεραν στο φως, εκτός των τριών παλαιοχριστιανικών βασιλικών και στοιχεία σημαντικά της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου, όπως μαρμάρινη επιγραφή στην οποία αναγράφεται « ..η πόλις των Δολιχαίων…» που αποδεικνύει την ύπαρξη της ρωμαϊκής αυτής πόλεως η οποία συνεχίζεται να υφίσταται στον ίδιο χώρο και κατά την παλαιοχριστιανική εποχή.

Στη περιοχή της Επαρχίας Ελασσόνας, όπου τοποθετείται η αρχαία Περραιβική Τρίπολις, για πρώτη φορά έρχονται στο φως πληροφορίες και αποδείξεις περί υπάρξεως ζωής για την οποία μέχρι τώρα δεν γνωρίζαμε τίποτα αλλά και ούτε αναφέρονται από τις λιγοστές πηγές.

Οι αρχαιολογικές αυτές έρευνες της 7ης Ε.Β.Α. συμβάλλουν στο να γραφτεί η ιστορία του χώρου αυτού η οποία μέχρι τώρα μας ήταν άγνωστη.

Γ. Χουρμουζιάδης: Διαδικαστική Προσέγγιση της Αρχαίας Περραιβίας

2009: Ομιλία καθηγητού Γ. Χουρμουζιάδη στη Δολίχη για την Αρχαία Περραιβία. Διαδικαστική Προσέγγιση.

Φυσικά όταν μιλάει ένας αρχαιολόγος οι ακροατές περιμένουν να δουν εικόνες. Εικόνες ευρημάτων, καμιά φορά πολύτιμων ευρημάτων. Περιμένουν να ακούσουν περιγραφές ευρημάτων. Περιμένουν να ακούσουν περιγραφές ερευνών, ανασκαφικών ή μελλοντικών ανασκαφικών προγραμμάτων. Θέλω να δηλώσω από την αρχή ότι η ομιλία η δική μου δεν θα είναι μία τυπική ξενάγηση, όπως καμιά φορά χρειάζεται να είναι οι αρχαιολογικές ομιλίες. Θέλω να πω επίσης ότι δεν θα είναι, ή τουλάχιστον θα προσπαθήσω να μην είναι μια ομιλία εγκαινίων που συνήθως υπερβαίνει την πραγματικότητα και αναφέρεται σε θέματα που ίσως να μην υπάρχουν. Και δεν θα είναι έτσι, ούτε μία ξενάγηση ούτε μία ομιλία των εγκαινίων ούτε μία ομιλία περιγραφών και εικόνων για τρεις λόγους. Ας αρχίσω να τους αναλύω ή εν πάση περιπτώσει να τους αναφέρω αυτούς τους λόγους:

Γ. ΧουρμουζιάδηςΠρώτα – πρώτα δεν είμαι ξεναγός και δεν έχω εκείνη την ιδιαίτερη ιδιότητα και γοητεία των ξεναγών να γοητεύουν τα ακροατήριά τους περιγράφοντας και δείχνοντας. Είμαι αρχαιολόγος και γι’ αυτό λίγο σχολαστικός και ίσως λίγο κουραστικός. Επομένως παρακαλώ λίγο υπομονή γι’ αυτά που θα πω. Συνέχεια

Επίθεση Αιτωλών στις Περραιβικές Πόλεις

Titus Livy

Ο Τίτος Λίβιος (64 π.Χ. – 17 μ.Χ.), στην ιστορία που συνέγραψε για τη Ρώμη, αναφερόμενος στο Β΄ Μακεδονικό Πόλεμο (200 – 197 π.Χ.) εξιστορεί την επίθεση τριών χιλιάδων Αιτωλών με διακόσια άλογα στις περραιβικές πόλεις Μάλλοια και Χυρετείες, καθώς και τη λεηλασία των πόλεων της περραιβικής Τρίπολης.

«Meantime, Amynander, with the Athamanian troops, seized on Pellinaeus; while Menippus, with three thousand Aetolian foot and two hundred horse, marched into Perrhaebia, where he took Mallaea and Cyretiae by assault, and ravaged the lands of Tripolis».

Titus Livius. History of Rome. V.III. 10. Στο: Haystack. Electronic Literature Archive. Διαθέσιμο στο: http://standardlibrary.com/authors/l/titus_livius/00012582_history_of_rome_vol_iii/00012582_english_ascii_p026.htm 

Οι πόλεις της Περραιβίας

https://tripolitan.files.wordpress.com/2012/09/greece_ancient_n_ref_1926-historical-atlas-new-york-henry-holt-and-company-1911-thessaly.jpg?w=463&h=426

Εικόνα 1: Part of Reference Map of Ancient Greece. Northern Part. Shepherd, W. R. 1911. Historical Atlas. New York: Henry Holt and Company (http://goo.gl/g8GsK).

Η αρχαία Περραιβία συνόρευε στα βόρεια με τη Μακεδονία (Ελιμιώτιδα -σημερινός ν. Κοζάνης- και Πιερία) και στα νότια με την Εστιαιώτιδα -σημερινός ν. Τρικάλων- και την Πελασγιώτιδα -σημερινός ν. Λάρισας- της Θεσσαλίας. Οι ορεινοί όγκοι του Ολύμπου, του Τιτάρου και των Καμβουνίων αποτελούσαν τα σύνορα της Περραιβίας προς το βορρά, ανατολικά και δυτικά με τη Μακεδονία. Ο Πηνειός, καθώς διέρχεται στα νότια, διέγραφε τα σύνορα της Περραιβίας μεταξύ της Εστιαιώτιδας και της Πελασγιώτιδας.

Η σύγχρονη έρευνα εντόπισε έντεκα πόλεις που συνέθεταν την Περραιβία και αποτελούσαν μια ξεχωριστή πολιτική ενότητα, οι οποίες ήταν οι εξής: Γόννος,[1] Ερεικίνιον, Μάλλοια (σημερινό Παλαιόκαστρο), Μονδαία (σημερινό Λουτρό), Μύλαι (σημερινό Δαμάσι), Ολοοσών,[2] Φάλαννα,[3] Χυρετίαι (σημερινό Δομένικο) και οι πόλεις της περραιβικής Τρίπολης, Άζωρος, Δολίχη και Πύθιο. Τέσσερις οικισμοί που εντοπίσθηκαν στο χώρο της Περραιβίας και είναι αδύνατον να αποδειχθεί ότι ανήκαν σε αυτόνομες πόλεις ήταν οι: Κόνδυλους, Γοννοκόνδυλους, Ασκυριεύς και Λειμώνη-Ηλώνη. Οι δύο πρώτοι, πιθανόν, να εντάσσονταν στην πόλη των Γόννων, ενώ για τους δύο τελευταίους δεν υπάρχουν στοιχεία.[4] Πιθανολογείται, ωστόσο, ότι η Ηλώνη βρισκόταν στην περιοχή του σημερινού Αργυροπουλίου.[5] Στην Ιλιάδα του Ομήρου απαντάται και η Όρθη,[6] η οποία σύμφωνα με τον Στράβωνα (περ. 63 π.Χ. – 24 μ.Χ.) αποτελούσε την ακρόπολη της περραιβικής Φάλαννας (Θ, V.19).[7] Το όνομα της Περραιβίας, μάλλον, δεν αναφέρεται σε ιστορικές πηγές των βυζαντινών χρόνων. Ο λόγιος, αγωνιστής του Εικοσιένα και σύντροφος του Ρήγα Φεραίου, που γεννήθηκε στις Πάνω Πούρλες του Ολύμπου, Χρυσάφης Χατζηβασίλης (1774-1863), χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο: Χριστόφορος Περραιβός,[8] «ενισχύοντας» έτσι το όνομα της Περραιβίας στους νεότερους χρόνους.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ


[1]     Η πόλη των Γόννων θεωρείται σημαντική από τους μελετητές. Βρίσκεται στην αριστερή όχθη του Πηνειού και σε απόσταση 4 χλμ. δυτικά από την είσοδο του περάσματος των Τεμπών στη θέση «Καστρί» ή «Παλαιόκαστρο» των νότιων υπωρειών του Κάτω Ολύμπου. Η περιοχή κατοικείτο τουλάχιστον από τα μυκηναϊκά χρόνια  Η θέση της ήταν στρατηγική αφού ήλεγχε αφενός τις δύο κύριες διόδους επικοινωνίας της ανατολικής Θεσσαλίας με την Μακεδονία (μέσω των Τεμπών και μέσω των περασμάτων του Κάτω Ολύμπου) αφετέρου την έξοδο από την ενδοχώρα προς τη θάλασσα. Η πόλη των Γόννων διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο αμυντικό σύστημα των Μακεδόνων τόσο κατά την κυριαρχία τους στη Θεσσαλία όσο και στους επόμενους Μακεδονικούς Πολέμους [Βλ. Ντάσιος (2012), σ. 219-20].

[2]     Η αρχαία Ολοσσών (ή Ολοοσών) τοποθετείται απ’ όλους τους μελετητές στην ίδια θέση με τον σημερινό οικισμό της Ελασσόνας και χαρακτηρίζεται από τη διαχρονική της κατοίκηση, λόγω της οποίας τα σωζόμενα λείψανα είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Στα χρόνια της μακεδονικής κυριαρχίας η αρχαία Ολοσσών δεν διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο καθώς δεν βρισκόταν στον κύριο οδικό άξονα από τη Θεσσαλία για τη Μακεδονία, όπως η αρχαία περραιβική Τρίπολη (Άζωρος, Δολίχη, Πύθιο). Η ακρόπολη της αρχαίας πόλης τοποθετείται στο ύψωμα στο οποίο σήμερα είναι κτισμένη η μονή της Παναγίας Ολυμπιώτισσας. Στη συνοικία «Βαρούσι», στη δεξιά όχθη του Ελασσονίτικου ποταμού, εντοπίζεται η κάτω πόλη, ενώ στην αριστερή όχθη απλώνονται τα νεκροταφεία από τα οποία ανασκάφθηκαν τάφοι της Εποχής του Σιδήρου [Βλ. Ντάσιος (2012), σ. 219].

[3]     Οι μελετητές θεωρούν την περραιβική πόλη της Φάλαννας, η οποία έλαβε το όνομά της από τη νύμφη Φάλαννα και ταυτίζεται χωρίς ομοφωνία με τη θέση «Καστρί», δυτικά της σημερινής κωμόπολης του Αμπελώνα, όπου σώζονται εκτεταμένα λείψανα και διασπορά από αρχαία πόλη, ως τη σπουδαιότερη πόλη των Περραιβών. Η Φάλαννα άκμασε τον 5ο και 4ο αι. π.Χ., έκοψε δικά της νομίσματα και ανέπτυξε σχολή καλλιτεχνίας, τα γλυπτά της οποίας εκτίθενται στα μουσεία της Λάρισας και του Βόλου. [Βλ. Ντάσιος (2012), σ. 217].

[4]     Hansen και Nielsen (2004), σ.σ. 689-90, 721-7. Βλ. και Ντάσιος (2012), σ. 219.

[5]     Οι Α. Τζαφάλιας και Ά. Ζαούρη στη μελέτη τους για τα Νεκροταφεία της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου, ταυτίζουν την ομηρική Ηλώνη με τη σημερινή θέση του Αργυροπουλίου – Τυρνάβου. Βλ. Τζιαφάλιας και Ζαούρη (1999), σ.σ. 145, 147.

[6]     Όμηρος (αρχαίες πηγές). Ιλιάς. Ραψ. Β΄, στιχ. 738-740: «Οἳ δ᾽ Ἄργισσαν ἔχον καὶ Γυρτώνην ἐνέμοντο,/ Ὄρθην Ἠλώνην τε πόλιν τ᾽ Ὀλοοσσόνα λευκήν, / τῶν αὖθ᾽ ἡγεμόνευε μενεπτόλεμος Πολυποίτης».

[7]     Στράβων (αρχαίες πηγές). Γεωγραφικών Θ, V.19. Στο ΒΙΚΙΘΗΚΗ: «Ὄρθην δὲ τινὲς τὴν ἀκρόπολιν τῶν Φαλανναίων εἰρήκασιν».

[8]     Για τον Χριστόφορο Περραιβό, βλ. Σύγχρονοι Έλληνες Συγγραφείς. Χριστόφορος Περραιβός (διαδικτυακές πηγές). Στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Hansen, M. and Nielsen, T., 2004. An Inventory Οf Archaic and Classical Poleis. Oxford: University Press.
  • Ντάσιος, Φ., 2012. Περραιβία. Στο Αρχαίες Πόλεις Θεσσαλίας και περιοίκων περιοχών. Λάρισα: Περιφερειακή Ένωση Δήμων Θεσσαλίας, σ.σ. 217-222.
  • Όμηρος. Ιλιάς. Μτφρ. Πολυλάς, Ι. Στο Μικρός Απόπλους. Διαθέσιμο στο:www.mikrosapoplous.gr/iliada [Ημερομηνία Πρόσβασης: 13.9.2012].
  • Στράβων. Γεωγραφικά. Στο ΒΙΚΙΘΗΚΗ. Διαθέσιμο στο: http://goo.gl/kK424[Ημερομηνία πρόσβασης: 3.9.2012].
  • Σύγχρονοι Έλληνες συγγραφείς. Βιογραφικό Χριστόφορου Περραιβού. Στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου. Διαθέσιμο στο: http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=462&t=1789 [Ημερομηνία πρόσβασης 23.8.2012].
  • Τζιαφάλιας, Α. και Ζαούρη, Ά., 1999. Από τη βόρεια Περραιβία ως την αρχαία Κραννώνα: Νεκροταφεία της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου. Στα Πρακτικά του Α΄ Διεθνούς Διεπιστημονικού Συμποσίου με τίτλο (1994): Η Περιφέρεια του Μυκηναϊκού Κόσμου». Λαμία: Υπουργείο Πολιτισμού – ΙΔ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, σ.σ. 143-152.

Ο Σουίδας και ο Κινέας για την Θεσσαλική Δωδώνη

Τριποδικός Λέβητας

Ο Στράβων αναφέρει ότι σύμφωνα με τον Σουίδα το μαντείο της Δωδώνης μεταφέρθηκε στην Ήπειρο από την περιοχή της Σκοτούσσας, η οποία ανήκει σε περιοχή που λέγεται Θεσσαλία Πελασγιώτις, στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να αποδώσει στους Θεσσαλούς μέρος της μυθολογίας.[1] Ο Κινέας, για τον Στράβωνα, «τα λέει πιο μυθικά», καθώς διατυπώνει πως το μαντείο μεταφέρθηκε από τη Σκοτούσσα στη Δωδώνη της Θεσσαλίας κι έπειτα στην Ήπειρο. Ωστόσο, όπως ο Στράβων έτσι και ο Στέφανος ο Βυζάντιος (5ος αι. μ.Χ.) στα Εθνικά για τη Δωδώνη παραπέμπει στον Σουίδα και τον Κινέα. Επειδή, όμως τα αντίστοιχα χωρία για τον Σουίδα διαφέρουν στα έργα των δύο συγγραφέων, του Στράβωνα και του Στεφάνου, είναι αμφίβολο εάν ο δεύτερος βασίστηκε για τις πληροφορίες του στον πρώτο. Οι πηγές τους είναι οι ίδιες, αλλά οι συγγραφείς είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους. Ο Στράβων ακολουθεί τον Ζηνόδοτο (325-260 π.Χ.), για τον οποίο η μαντεία καταγόταν από τη Δωδώνη και δεν συμφωνεί με τον Σουίδα και τον Κινέα, κατά τους οποίους η λατρεία μεταφέρθηκε από τη Θεσσαλία στην Ήπειρο.[2]

Μέχρι σήμερα, η αρχαιολογική σκαπάνη δεν έφερε στο φως στοιχεία που να συνηγορούν στη ύπαρξη δωδωνιαίου μαντείου στην Περραιβία, ενώ η χρήση του χώρου της ηπειρωτικής Δωδώνης επιβεβαιώθηκε ήδη από την αρμόδια αρχαιολογική υπηρεσία και ανάγεται στην Εποχή του Χαλκού.

Δικαιολογημένα, όμως, οι αναφορές στη θεσσαλική Δωδώνη ενισχύουν την άποψη για την ύπαρξή της στον περραιβικό χώρο με κάποια μορφή σε κάποια χρονική περίοδο.

Εξάλλου ο Στράβων, ο οποίος δεν συμφωνεί με τον Σουίδα και τον Κινέα, συνέγραψε το έργο του περίπου τρεις αιώνες αργότερα από τους Θεσσαλούς  συγγραφείς.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1]    Στράβων (αρχαίες πηγές). Γεωγραφικών Ζ, VII.12. Στο ΒΙΚΗΘΗΚΗ: «Κατ᾽ ἀρχὰς μὲν οὖν ἄνδρες ἦσαν οἱ προφητεύοντες· καὶ τοῦτ᾽ ἴσως καὶ ὁ ποιητὴς ἐμφαίνει· ὑποφήτας γὰρ καλεῖ, ἐν οἷς τάττοιντο κἂν οἱ προφῆται· ὕστερον δ᾽ ἀπεδείχθησαν τρεῖς γραῖαι, ἐπειδὴ καὶ σύνναος τῶι Διὶ προσαπεδείχθη καὶ ἡ Διώνη. Σουίδας μέντοι Θετταλοῖς μυθώδεις λόγους προσχαριζόμενος, ἐκεῖθέν τέ φησιν εἶναι τὸ ἱερὸν μετενηνεγμένον ἐκ τῆς περὶ Σκοτοῦσσαν Πελασγίας· ἔστι δ᾽ ἡ Σκοτοῦσσα τῆς Πελασγιώτιδος Θετταλίας· συνακολουθῆσαί τε γυναῖκας τὰς πλείστας, ὧν ἀπογόνους εἶναι τὰς νῦν προφήτι δας· ἀπὸ δὲ τούτου καὶ Πελασγικὸν Δία κεκλῆσθαι· Κινέας δ᾽ ἔτι μυθωδέστερον».

[2]    Στράβων (αρχαίες πηγές), μτφρ. Θεοδωρίδης (2004). Γεωγραφικών Ζ, Αποσπάσματααπό το έβδομο βιβλίο, σ. 157 και σ. 234, σημ. 1.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
  • Στράβων. Γεωγραφικά. Στο ΒΙΚΙΘΗΚΗ. Διαθέσιμο στο: http://goo.gl/kK424 [Ημερομηνία πρόσβασης: 3.9.2012].
  • Στράβων. Γεωγραφικών Ζ΄. Άπαντα 7. (Ανατολική Ευρώπη – Βόρεια Ελλάδα). Μτφρ. Θεοδωρίδης, Π. Σχόλια: Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, 1994. Αθήνα: Κάκτος.

ΘΡΑΞ ΙΠΠΕΥΣ

ΘΡΑΞ ΙΠΠΕΥΣΤμήμα επιτύμβιας στήλης ενός ιππέα. Είναι ο ΘΡΑΞ ΙΠΠΕΥΣ της ρωμαϊκής περιόδου, ο οποίος, στη συνέχεια, κατά τη χριστιανική περίοδο, γίνεται Άγιος Γεώργιος, Άγιος Δημήτριος.

Βρέθηκε την περίοδο των ανασκαφών στον αρχαιολογικό χώρο του Καστριού Δολίχης κατά την ανασκαφή της Γ΄ Παλαιοχριστιανικής Εκκλησίας.

Από την παρουσίαση των ανασκαφών στην Παλαιοχριστιανική Περραιβική Τρίπολη, του αρχαιολόγου Σπ. Κουγιουμτζόγλου στο 1ο Φεστιβάλ «Περραιβική Τρίπολις» στη Δολίχη (2008).

Η Αρχαία Περραιβική Τρίπολις και το Φεστιβάλ

Δημοσιεύθηκε στο musicaradio.gr

Η αρχαία Περραιβική Τρίπολις αποτελούνταν από τρεις πόλεις: την Άζωρο, τη Δολίχη και το Πύθιο. Καταλάμβανε τη βορειότερη περιοχή της Περραιβίας, όπου σήμερα τοποθετούνται οι αντίστοιχες ομώνυμες κοινότητες στο βόρειο τμήμα του νομού Λάρισας (επαρχία Ελασσόνας).

Οι πόλεις της περραιβικής Τριπόλεως αποτελούσαν συνάμα το οχύρωμα των σημαντικότερων περασμάτων από τη Μακεδονία προς τη Θεσσαλία και αντίστροφα και η διεκδίκηση της περραιβικής Τρίπολης από τους Μακεδόνες ενίσχυαν τη στρατηγική σημασία της περιοχής λόγω των κρίσιμων διαβάσεών της.

Διαβάστε τη συνέχεια στο musicaradio.gr εδώ